Holwierde


SPOOKVERHOALEN
Een selectie verhalen over Holwierde uit het boek Heksen- en Duivelsverhalen in Groningerland, in 1970 opnieuw gebundeld door Dr. J.A. Fijn van Draat  uit de oorspronkelijke verzameling van mw. E.J. Huizenga- Onnekes.


HET WIDDE DUVELSPEERD/1917

Op Aisinghehaim is ‘t lang nait pluus. Doar zain ze dat widde duvelspeerd. Zo staait ter ‘n schimmel veur achterdeuren en zo is e weer vot. Deuren vlaigen open en goan vanzulf weer dicht. Ze hemmen der zo’n last van had, dat ze der deuren om verzet hemmen mor dat holp niks.
Ik heb dat peerd zain in ‘t Dobstuk, tussen Lesterhoes ploats en Wiersemoa, mor ze zain hom ook wel op Zudersingel en den gait e noar Olle Eems. En ik heb dat peerd zain bie stormachtig weer. Den ken ‘t sums zo tweillichtig wezen.
Ik har netten stoan bie Oetende en dou zee ik tegen mien vraauw: “Goa moar op ber, want ik wil nog even noar mien netten kieken”. Dou ik dicht bie ploats van Lesterhoes kwam, heurde ik ‘n vrezelk lewaai in de lucht. Ik bleef staon en keek rond woar ‘t vandoan kwam, mor zag niks aans as ‘n swaarde wolk boven Eems. Dou ik verder laip zag ik op Bultven ‘n wit peerd en bie Lesterhoes harren ze gain widde peerden.
Loater was e zo mor vot, mor dou zag ik hom staigeren boven op diek. Dat is ‘n vrezelk zicht, want dat veurspelt storm en ongeluk.
In dij nacht benner der schepen vergoan en dieken deurbroken.

KOMMERSTAIN/1918
Kommerstain is verploatst. Hail laank stonnen der nog wat wilgen en vruchtbomen ten noorden van Kommerstain. Doar het ‘t olIe stee stoan en op dij ploats heb ik twei joar daind.
‘t Spoukte doar en ‘t zol mie nait verwonneren dat ze doarom de nije ploats op’n anner stee zet hemmen. Bie Kommerstain was ‘n kampke van’n haalf gras groot.
Doar lopt Olle Tail. Ze het loater nog in ‘n koamer woond in Holwier.
Woarom laip ze doar? Der wordt verschillend over proat, mor ze bennen nait vrij van mekoar goan.
Ze hemmen ‘t heur wel ais vroagd, mor ze kriegen gain antwoord over wat ter gebeurd is.

BIE HOLWIER/1928
Bie Ritzemoa’s boerderij te Holwier aan Damster weg liggen drij wiertjes.
Doar het mennegain een widde Juffer zain.
Olle Doombos durs der nooit verbie.
Hai haar doar op’n keer wat zain en zien voader har der beslist ‘n widde juffer zain.
Nou dij man loog der toch nait om!
Dat aine wiertje mout ‘n olIe begroafploats west hemmen.
Ze hemmen doar ook al ais urntjes vonnen.

DUVEL IEN KERK VAN HOLWIERD/1917
‘t Het er hier vrouger wel es roar omweg goan mit zoepen en speulen, mor wat ik joe nou vertel is nog nait zo bot laank leden.
Ik heb nog wel mensken kend dij der bie west hemmen.
Der was dij oavond vergoaderen west en dou mozzen kerkbaanken verhuurd worren.
Dou stelde olle vaarver veur om mit dat verhuren mor in kerk te goan. ‘t Was dou al hoast middernacht.
Domie was nait present west, dij was op rais en dou was ‘t hek van daam.
En dou besloten ze om ook mor nachtmoal te hollen in kerk. Olle vaarver mos veur Domie speulen.
Hai ston op preekstoul te preken en ze wazzen allemoal zo doen as ‘n kenon west en ze harren ook wel veur achttien gulden metworsten opeten.
Dij bennen nooit betoald worren. Loater verweten ze mekoar dat nog.
Betoal Meremoa dij metworsten mor zeden ze den.
En dou mout doar’n vremde tussen zeten hemmen mit ‘n wit gezicht, rooie ogen,’n sikje en’n slipjas aan.
Dou olle vaarver zee:”En hij nam het brood … ” en dou ‘n metworst kreeg, dou wer e boven van preekstoul ofgooid.
Hai kwam midden tussen annern terecht en dij bennen dou zo kel worren dat ze haals over kop tou kerk oetvlogen.
Ze wollen der loater nooit weer over proaten, mor as ol vaarver ‘n beetje doen wer, den zee e aaltied tegen dij boeren:
“Betoal Meremoa dij metworsten mor”.

HAI WIS WANNEER E DOOD GING/1918
Der het vrouger joaren in Spiek ‘n zekere dokter Burggroaf woond, dij overleden is in Ebbe Bos zien laand.
Hai was mit ‘t rietuug van ‘n Daam komen en dou har e tegen knecht zegd dat e der even oet mos.
Bie Laange Riep was e ‘t laand inlopen, mor dou meneer wat laank wegbleef is knecht hengoan om te kieken en dou har e doar in ‘n geut legen.
Duvel har hom nek omdraaid. Vrijmetseloars wissen altied veurtied wanner ze dood gingen, en dij dokter was vrijmetseloar west.

KATMIS/1927
Holwierde bestaait oet twei dailen.
As men van Oldenklooster komt, den krieg je eerst links de weg noar Bairm en den de hoge wier van Katmis.
Rechts staait ‘n old herenhoes.
Doar het ‘n femilie Venhoes woond, mor ien vrouger tieden ston doar’n olle borg.
Dat is zo laank leden dat mensken der niks meer van waiten, mor gracht ken je nog dulek zain.
As je deur ‘t loug en Katmis hen bennen, den kom je over de Grote Heekt bie de zoagmeulen van Blaiker laangs.
Kerk staait aan joen rechterhaand en pasterei aan linkerkant.
Dat was vrouger nait zo. De olle pasterei ston noast de kerk aan de weg noar ‘n Daam, op de houk staait het olle rechthoes.
Doar woont Harmanni. Dat is’n haile olIe kroug.
Doar tegenover ston vrouger ‘n old hoeske en doar is ook’n lapke grond doar mog nooit op bouwd worren, want doar het de gaalg stoan.
Dat is onder aan de hoge wier Bansum, woar nou’ t kerkhof is.
Katmis was vrouger ‘n stee op zulk zulf.
Hier het aleer een herelkhaid west. Dat is de olle Bult.
De duvelsstain, dei nou nog op zied van de weg noar Kraiwerd ligt, lag vrouger op de Bult.
Dat was’n offerstain en doar kwammen zeuven wegen bie ‘n kanner.
Dij bennen der nait allemoal meer: de Hereweg, dat is de grintweg, de Melkweg, Kraiwerderweg, de Olle Bosweg en de Blauwe Gang, dij lopt hier achter’t hoes laangs.
Doar komen wie ‘s avonds nooit, want doar spoukt het, doar hemmen ze mensken vermoord.
Doar staait ook de hailige boom.
Dij staait op alle kadasterkoarten, want doar vandoan begunnen ze altied te meten.
Bie de olle dob spoukt ‘n widde juffer. Hier hemmen in olle tieden Haiden woont.

MOS MIE NAIT AANKOMEN/1933
Olle Heike woonde in’t Kraiwerder gasthoes. ‘n Hail bult minsken wazzen baang veur heur, want zai kon heksen.
Mien staifmoeke het mie wel es verteld van ol Heike, want zai was boaker west bie heur bruier op Jukwerd.
De man was overdag van hoes te waarken en as ze ‘t potje boakerd har, den har der ‘n moeske omlopen.
“Houw dei moes toch dood”, har kroamvrouw zegd. “Och dat is ja zoo’n laif daierke”, har Heike den zegd.
‘s Oavens wol ze nait op ber. ” Goa toch sloapen”, harren ze tegen heur zegd en op ‘n duur was ze den ook op ber goan.
En as ze op ber legen har, den was ze net zo wit as ‘n dode west.
Mor veurdat ze aan ‘t sloapen ging, har ze altied tegen kroamvrouw zegd: “mos mie vannacht nait aankomen.
Heur lichoam lag op ber, mor zai zulf was in heur koamer in Kraiwerd.
De lu dei noast heur woonden, zeden dat ter ‘s nachts altied zo’n drokte en lewaai was in heur koamer.
De bruier van mien staifmoeke en zien vrouw wollen heur nait weer hemmen as boaker.
‘t Was anners wel ‘n goud minsk.
Ze brocht voak eten en lekkers aan zaike mensken in ‘t loug, mor ze durzen ‘t nait opeten.
Ze konnen der zaik van worren en ze konnen ook es kraanzen in ‘t kopkuzzen kriegen.

BORG VAN DE RIPPERT/ 1928
Dou van der Helm nog aarbaider was bie Elemoa, ging dij altied de Gruine Loan laangs en dij zee tegen mie dat doar altied Widde Juffers laipen.
Dij streek hait de Rippert.
Doar is de schaiden tussen Oetwier, Nansum en Holwier. Dat loantje lopt van Marsum noar Vogelhoes af, de zogenoamde Laange Riep.
Mor olle Kruger, dij joaren in Koel woont het, dat olle ploatske van Lubach, dij het doar nooit wat zain.
Ze zeggen dat doar in De Rippert ‘n borg stoan het en dat is nog dudelk te zain.
‘t Is’ n hoog stuk gruinlaand en der bennen nog gragten om tou.
Het lickt mie nait onmeugelk, dat doar Ripperdoa’ s woont hemmen.

DE BLINDE VRIJMETSELAAR/1924
Vrouger joaren was der tussen Holwier en Katmis ‘n hoogholtje over de Heekt.
Doar bie dat hoogholtje woonde ‘n blinde vrijmetseloar.
Ze heurden doar in hoes altied roupen, reren, vluiken en bandiezen.
En kerel har ‘n kistje op bers plaank met sulvern geraidschoppen.
Zulke lu hemmen zuk aan de Olle Knecht verkocht en ze wizzen altied veurtied dat ze dood gingen.
Dou dij blinde man dood was, bennen Holwierders opslag henvlogen om te kieken wat e doar in dat kistje har,
mor dou ze der bie komen bennen was dat kistje al vot, weghoald deur ‘n vremde man.
Ze bennen nait met zekerhaid gewoar worren wat doar in dat kistje zat.