Holwierde


Hoe lang wordt de Eems al bevaren?
(een krantenknipsel van de rubriek Geert’s brokjes uit een regionale krant)

Het antwoord op de vragende kop van dit brokje verleden, is moeilijk te geven.
Van de oeroude tijden is weinig met zekerheid bekend, veel berust op veronderstelling. Waar nu langs onze kust water stroomt, was hier en daar land, in de vorm van vaak overstroomde zandgronden. Elders, waar nu land is, was vroeger de woelige zee. Alles beheerst door de zeeën, geen voorstelling van te maken.
Daarbij komen de dalingen en verheffingen van zee- en landgebieden.
Het lijkt aannemelijk dat eeuwen voor onze jaartelling schepen van het oude Griekenland hier kunnen zijn geweest op hun avontuurlijke tochten. Er waren geen dijken en er was geen bewoning.
Omstreeks het jaar nul kwamen de Romeinse vloten hier voor hun verovering van Noord-Germanië (Duitsland).
Drusus veroverde in 9 v. Chr. Burkuna (Boveneiland) Borkum en noemde de rivier Amasius, hetgeen “Schone Jongeling” betekent.
De Romeinen kwamen met hun zeil- roei schepen ook naar de inham de Lauwers om troepen aan land te zetten. Aan de Eems in de omgeving van Farmsum, heette hun bruggehoofd Amasia.
Her en der was op wierden in die tijd al bewoning. Dijken waren er nog niet. Elders duurde de Romeinse overheersing enkele eeuwen. Zoniet langs de noordelijke kusten, daar was niet veel te overheerrsen.
De komst van christelijke zendelingen uit Engeland bracht later grote veranderingen. Er kwamen kloosters in deze omgeving.
Omstreeks het jaar 1000 werd begonnen met het aanleggen van dijken.
Tussen 800 en 1000 beheerrsten de Vikingen het gebied. Ze voeren met hun schepen de Eems op voor hun rooftochten.
Jaren daarna “ontwaakten” de kuststroken. De scheepvaart ontwikkelde zich.
Aan het belangrijke riviertje De Fivel (Fivela), met een brede uitmonding in de wadden, was het klooster Bloemhof in Wittewierum gesticht en het dorp Westeremden was destijds de zeehaven.
Na verloop van tijd kon het binnenwater niet meer weg. Het gebied heet daar nog steeds het Hoogeland.
Men zocht verder oostwaarts: Omstreeks 1300 was de Delf klaar. Ten behoeve van de ontwatering en om op zee te komen, waren er in de aangelegde zeedijk, drie zijlen geplaatst. De omringende dorpen, hamrikken, wensten een veilig centrum in het gunstig gelegen Appingedam en wisten in 1327 door een Buurbrief te bereiken dat Den Dam daarvoor werd aangewezen met de daarbij behorende rechten.
Den Dam werd een echte vesting met grachten en vier P00rten en de internationale scheepvaart onwikkelde zich opvalllend goed.
Maar de stad Groningen, de eeuwige concurrent van de Ommelanden, bevocht de Damsters en wist in 1536 te bevorderen dat de vesting Appingedam werd gesloopt en een open plaats werd.
Langzaam maar zeker verdween de glorie maar het duurde nog lange tijd alvorens het intussen ontstane kleine Delfzijl de taak van de scheepvaart op de Eems kon overnemen.